Hướng nghiệp không chỉ là một buổi làm trắc nghiệm vào năm lớp 12. Nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tại nhiều quốc gia cho thấy những gì học sinh tìm hiểu về nghề nghiệp từ tuổi thiếu niên có ảnh hưởng đến thu nhập và mức độ hài lòng với công việc khi trưởng thành.
1. Bằng chứng từ nghiên cứu của OECD
Dự án Sẵn sàng nghề nghiệp của OECD theo dõi học sinh từ tuổi thiếu niên đến khi đi làm tại nhiều quốc gia. Kết quả cho thấy học sinh trung học thường xuyên khám phá, trải nghiệm và suy nghĩ về tương lai nghề nghiệp có tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn, thu nhập cao hơn và hài lòng với công việc hơn khi trưởng thành.
OECD cũng ghi nhận tỷ lệ thanh thiếu niên chưa xác định được định hướng nghề nghiệp đã tăng mạnh kể từ năm 2000. Đây là lý do hoạt động hướng nghiệp cần được bắt đầu sớm và thực hiện liên tục.
2. Bộ tiêu chí hướng nghiệp của Vương quốc Anh
Tại Vương quốc Anh, Bộ tiêu chí Gatsby (Gatsby Benchmarks) được Bộ Giáo dục khuyến nghị áp dụng cho các trường trung học. Bộ tiêu chí do Giáo sư John Holman xây dựng sau khi khảo sát các hệ thống hướng nghiệp tiêu biểu trên thế giới, gồm tám tiêu chí:
- Có chương trình hướng nghiệp ổn định, xuyên suốt
- Cung cấp thông tin về nghề nghiệp và thị trường lao động
- Đáp ứng nhu cầu riêng của từng học sinh
- Gắn nội dung bài học với nghề nghiệp
- Tạo cơ hội gặp gỡ người lao động và doanh nghiệp
- Tổ chức trải nghiệm môi trường làm việc thực tế
- Giới thiệu các con đường học tiếp: đại học, cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp
- Tư vấn cá nhân vào những thời điểm lựa chọn quan trọng
Đáng chú ý, bộ tiêu chí nhấn mạnh cả học sinh và cha mẹ đều cần được tiếp cận thông tin nghề nghiệp có chất lượng.
3. Hướng nghiệp theo từng cấp học
| Cấp học | Trọng tâm | Hoạt động gợi ý |
|---|---|---|
| Tiểu học | Mở rộng hiểu biết về thế giới nghề nghiệp | Kể cho con về công việc của cha mẹ, người thân; tham quan nơi làm việc; đọc sách về các nghề |
| Trung học cơ sở | Khám phá sở thích và điểm mạnh | Tham gia câu lạc bộ, dự án; trò chuyện với người làm nghề con quan tâm |
| Trung học phổ thông | Trải nghiệm và ra quyết định | Kiến tập, thực hiện dự án thực tế; tìm hiểu ngành học, trường học; nhận tư vấn cá nhân khi chọn tổ hợp môn, chọn ngành |
4. Gợi ý dành cho cha mẹ
- Tạo cơ hội để con trò chuyện về nghề: OECD xác định việc trẻ được trao đổi với người lớn về một nghề mình quan tâm là dấu hiệu tích cực. Cha mẹ có thể nhờ người quen đang làm nghề đó dành ba mươi phút trò chuyện với con.
- Liên hệ bài học với nghề nghiệp: chẳng hạn, “Kiến thức về tỉ lệ này kiến trúc sư sử dụng hằng ngày.”
- Lắng nghe trước khi định hướng: hỏi con thích điều gì và vì sao, thay vì áp đặt một nghề được cho là “ổn định” hay “thu nhập cao”.
- Chấp nhận việc con thay đổi lựa chọn: con đổi ý nhiều lần là dấu hiệu con đang khám phá, không phải thiếu quyết tâm.
5. Góc học sinh
Em hãy viết ra ba nghề mình tò mò nhất. Với mỗi nghề, hãy tìm một người đang làm nghề đó để hỏi: Một ngày làm việc của anh/chị diễn ra như thế nào? Điều gì thú vị nhất và khó khăn nhất? Cần học gì để theo đuổi nghề này?
Tài liệu tham khảo: OECD – Các chỉ báo về mức độ sẵn sàng nghề nghiệp của thanh thiếu niên; Hội Địa lý Hoàng gia Anh – Bộ tiêu chí Gatsby
Chương trình ChildWise Future đồng hành cùng học sinh khám phá sở thích, trải nghiệm thực tế và lựa chọn lộ trình phù hợp. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.