Danh mục: Kỹ năng học tập

Nhiều em học rất chăm chỉ nhưng kết quả chưa như mong đợi. Nghiên cứu tại Vương quốc Anh cho thấy yếu tố tạo nên khác biệt là học sinh có biết tự lập kế hoạch, tự theo dõi và tự đánh giá việc học của mình hay không.

1. Siêu nhận thức – năng lực “hiểu cách mình học”

Quỹ Giáo dục EEF (Education Endowment Foundation) của Vương quốc Anh chuyên tổng hợp bằng chứng khoa học về các phương pháp giáo dục hiệu quả. Trong báo cáo hướng dẫn về siêu nhận thức và năng lực tự điều chỉnh việc học, EEF cho biết nếu được áp dụng tốt, năng lực này có thể giúp học sinh tiến bộ thêm khoảng 7 tháng trong một năm học.

EEF xếp đây vào nhóm biện pháp có tác động cao nhưng chi phí thấp. Nói cách khác, dạy con phương pháp học hiệu quả quan trọng hơn việc yêu cầu con học nhiều giờ hơn.

2. Ba bước cốt lõi

1. Lập kế hoạch (trước khi học): Mục tiêu của buổi học là gì? Mình đã biết gì về nội dung này? Mình sẽ học theo cách nào?
2. Theo dõi (trong khi học): Mình có thực sự hiểu bài không? Mình đang gặp khó khăn ở đâu? Cách học hiện tại có hiệu quả không, có cần điều chỉnh không?
3. Đánh giá (sau khi học): Mình đã đạt được mục tiêu chưa? Cách học nào hiệu quả nhất? Lần sau mình sẽ cải thiện điều gì?

3. Một lưu ý quan trọng

EEF chỉ ra rằng các mẹo học tập chung chung khó phát huy tác dụng nếu tách rời môn học. Kỹ năng tự học hiệu quả nhất khi được rèn luyện gắn với nhiệm vụ cụ thể: bài toán hôm nay, bài tập làm văn trong tuần, bài kiểm tra tiếng Anh sắp tới.

4. Gợi ý dành cho cha mẹ

• Đặt câu hỏi thay vì giảng giải: trước giờ học, hỏi con “Hôm nay con dự định hoàn thành những việc gì?”; sau giờ học, hỏi “Phần nào khó nhất? Con đã giải quyết như thế nào?”
• Giao nhiệm vụ vừa sức: bài quá dễ không kích thích tư duy, bài quá khó dễ khiến con nản lòng. Thử thách vừa sức là điều kiện tốt nhất để con rèn năng lực tự điều chỉnh.
• Khuyến khích con trình bày lại cách làm: khi giải thích cho cha mẹ nghe, con sẽ tự phát hiện những chỗ mình chưa hiểu rõ.
• Nhìn nhận lỗi sai một cách tích cực: lỗi sai là thông tin giúp con điều chỉnh, không phải bằng chứng con kém cỏi.

5. Góc học sinh: ba câu hỏi cho mỗi buổi học

Tài liệu tham khảo: EEF – Siêu nhận thức và tự điều chỉnh việc học; EEF – Thông báo về báo cáo hướng dẫn

ChildWise giúp học sinh xây dựng thói quen tự học hiệu quả thông qua lộ trình phù hợp với từng em. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.

Nhiều phụ huynh từng cho con làm bài trắc nghiệm để xác định con thuộc nhóm “học qua hình ảnh”, “học qua âm thanh” hay “học qua vận động”. Quan niệm này nghe có vẻ hợp lý, nhưng các nghiên cứu khoa học lại cho kết quả khác.

1. Một quan niệm phổ biến nhưng thiếu cơ sở khoa học

Quan niệm này cho rằng mỗi trẻ có một phong cách học riêng, và trẻ sẽ học tốt hơn nếu được dạy đúng theo phong cách đó. Giới nghiên cứu gọi đây là “giả thuyết tương thích”.

Nhiều công trình tổng quan từ năm 2004 đến nay đều đi đến cùng một kết luận: chưa có bằng chứng thực nghiệm cho thấy việc dạy theo phong cách học giúp trẻ học tốt hơn. Trẻ có sở thích riêng về cách tiếp nhận thông tin, điều đó là có thật. Tuy nhiên, việc dạy đúng theo sở thích ấy không làm kết quả học tập tốt lên.

2. Vì sao cha mẹ cần lưu ý?

Việc gắn cho con nhãn “con là người học qua hình ảnh” có thể vô tình hạn chế sự phát triển của con. Trẻ có thể né tránh việc đọc, nghe giảng hay viết vì nghĩ đó “không phải cách học của mình”, trong khi mọi trẻ đều cần được rèn luyện đầy đủ các phương thức học tập.

Các khảo sát cũng cho thấy phần lớn giáo viên vẫn tin vào quan niệm này. Vì vậy, phụ huynh rất dễ bắt gặp nó tại các trung tâm, trên sách báo hay mạng xã hội.

3. Những điều thực sự giúp con học tốt

• Chọn phương pháp theo đặc thù nội dung, không theo “kiểu người học”: học địa lý cần bản đồ, luyện phát âm cần nghe, học thực hành cần trực tiếp làm.
• Kết hợp lời giảng với hình ảnh: hầu hết học sinh hiểu bài sâu hơn khi lời giải thích đi kèm sơ đồ, hình minh họa.
• Tự kiểm tra kiến thức: gấp sách lại để tự nhớ, tự trả lời câu hỏi hiệu quả hơn đọc đi đọc lại.
• Ôn tập đều đặn: mỗi ngày ôn một ít tốt hơn dồn vào đêm trước buổi kiểm tra.
• Rèn kỹ năng tự học: lập kế hoạch, theo dõi và tự đánh giá việc học (xem Bài 2).

4. Thế nào là thực sự hiểu con?

Hiểu con không phải là xếp con vào một khuôn mẫu cố định. Hiểu con là biết con hứng thú với điều gì, con đang gặp khó khăn ở đâu và con cần hỗ trợ gì để vượt qua. Những điều này thay đổi theo thời gian và hoàn toàn có thể phát triển.

Tài liệu tham khảo: Frontiers in Education – Tổng quan về niềm tin vào phong cách học tập (2020); Frontiers in Education – Tổng quan về giả thuyết tương thích (2023)

ChildWise giúp học sinh hiểu điểm mạnh, sở thích và phương pháp học hiệu quả dựa trên cơ sở khoa học giáo dục. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.