Điểm số chỉ phản ánh một phần năng lực của trẻ. Các nhà giáo dục Hoa Kỳ đã khái quát năm năng lực cảm xúc – xã hội mà mọi trẻ em đều cần, và cả năm năng lực này đều có thể rèn luyện được.
1. Học tập cảm xúc – xã hội là gì?
Tại Hoa Kỳ, Tổ chức Hợp tác vì Học tập Học thuật, Xã hội và Cảm xúc (CASEL) đã nghiên cứu lĩnh vực này gần ba mươi năm. Khung năng lực của CASEL hiện là nền tảng cho chương trình giáo dục kỹ năng sống ở hầu hết các bang của Hoa Kỳ và được nhiều quốc gia khác tham khảo.
Điểm cốt lõi của khung này là coi các năng lực cảm xúc – xã hội là kỹ năng có thể dạy và học được, không phải tính cách bẩm sinh. Một em nhỏ hôm nay còn nóng nảy hay nhút nhát hoàn toàn có thể thay đổi nếu được hướng dẫn đúng phương pháp.
2. Năm năng lực cốt lõi
- Tự nhận thức: nhận biết và gọi tên cảm xúc của bản thân, hiểu điểm mạnh, điểm hạn chế của mình, tin rằng năng lực có thể phát triển qua nỗ lực.
- Tự quản lý: giữ bình tĩnh khi căng thẳng, kiềm chế hành vi bộc phát, tự đặt mục tiêu và kiên trì thực hiện.
- Nhận thức xã hội: thấu hiểu suy nghĩ, cảm xúc của người khác và tôn trọng sự khác biệt.
- Kỹ năng quan hệ: biết lắng nghe, diễn đạt rõ ràng, hợp tác, từ chối trước áp lực tiêu cực từ bạn bè và biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần.
- Ra quyết định có trách nhiệm: cân nhắc hệ quả, lựa chọn cách ứng xử an toàn và phù hợp với chuẩn mực đạo đức.
3. Vì sao cha mẹ cần quan tâm?
Theo tổng hợp nghiên cứu do CASEL công bố, học sinh tham gia các chương trình học tập cảm xúc – xã hội có kết quả học tập cao hơn khoảng 11 điểm phần trăm so với học sinh không tham gia. Các em cũng có hành vi tích cực hơn, ứng phó với căng thẳng tốt hơn và có thái độ tích cực hơn với bản thân, bạn bè và nhà trường.
Nói cách khác, khi trẻ hiểu và làm chủ được cảm xúc, việc học cũng trở nên hiệu quả hơn.
4. Gợi ý dành cho cha mẹ
- Cùng con gọi tên cảm xúc: “Con đang thất vọng vì chưa được chơi tiếp, đúng không?” Khi gọi tên được cảm xúc, trẻ sẽ dễ điều chỉnh cảm xúc hơn.
- Ghi nhận nỗ lực, không chỉ kết quả: nói “Con đã kiên trì làm lại bài này ba lần” thay vì chỉ nói “Con giỏi quá”.
- Gợi mở để con hiểu người khác: khi đọc truyện hay xem phim, hỏi con “Theo con, bạn ấy đang cảm thấy thế nào?”
- Cho con lựa chọn trong giới hạn: để con chọn giữa hai phương án phù hợp, sau đó cùng con nhìn lại kết quả.
- Làm gương cho con: khi mệt mỏi hay bực bội, cha mẹ có thể nói “Mẹ đang mệt, mẹ cần nghỉ một chút để bình tĩnh”. Trẻ học từ cách cha mẹ ứng xử nhiều hơn từ lời dặn dò.
5. Góc học sinh
Mỗi tối, em hãy dành vài phút trả lời ba câu hỏi: Hôm nay mình có cảm xúc gì rõ nhất? Điều gì khiến mình cảm thấy như vậy? Ngày mai mình muốn làm điều gì khác đi? Đây là cách đơn giản để rèn luyện năng lực tự nhận thức.
Tài liệu tham khảo: CASEL – Khung năng lực học tập cảm xúc – xã hội; Bộ Giáo dục bang New York – Tóm tắt năm năng lực của CASEL
Chương trình ChildWise Discover giúp học sinh khám phá bản thân và rèn luyện năm năng lực trên qua các hoạt động trải nghiệm. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.