Danh mục: Cha mẹ đồng hành

Điểm số chỉ phản ánh một phần năng lực của trẻ. Các nhà giáo dục Hoa Kỳ đã khái quát năm năng lực cảm xúc – xã hội mà mọi trẻ em đều cần, và cả năm năng lực này đều có thể rèn luyện được.

1. Học tập cảm xúc – xã hội là gì?

Tại Hoa Kỳ, Tổ chức Hợp tác vì Học tập Học thuật, Xã hội và Cảm xúc (CASEL) đã nghiên cứu lĩnh vực này gần ba mươi năm. Khung năng lực của CASEL hiện là nền tảng cho chương trình giáo dục kỹ năng sống ở hầu hết các bang của Hoa Kỳ và được nhiều quốc gia khác tham khảo.

Điểm cốt lõi của khung này là coi các năng lực cảm xúc – xã hội là kỹ năng có thể dạy và học được, không phải tính cách bẩm sinh. Một em nhỏ hôm nay còn nóng nảy hay nhút nhát hoàn toàn có thể thay đổi nếu được hướng dẫn đúng phương pháp.

2. Năm năng lực cốt lõi

1. Tự nhận thức: nhận biết và gọi tên cảm xúc của bản thân, hiểu điểm mạnh, điểm hạn chế của mình, tin rằng năng lực có thể phát triển qua nỗ lực.
2. Tự quản lý: giữ bình tĩnh khi căng thẳng, kiềm chế hành vi bộc phát, tự đặt mục tiêu và kiên trì thực hiện.
3. Nhận thức xã hội: thấu hiểu suy nghĩ, cảm xúc của người khác và tôn trọng sự khác biệt.
4. Kỹ năng quan hệ: biết lắng nghe, diễn đạt rõ ràng, hợp tác, từ chối trước áp lực tiêu cực từ bạn bè và biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần.
5. Ra quyết định có trách nhiệm: cân nhắc hệ quả, lựa chọn cách ứng xử an toàn và phù hợp với chuẩn mực đạo đức.

3. Vì sao cha mẹ cần quan tâm?

Theo tổng hợp nghiên cứu do CASEL công bố, học sinh tham gia các chương trình học tập cảm xúc – xã hội có kết quả học tập cao hơn khoảng 11 điểm phần trăm so với học sinh không tham gia. Các em cũng có hành vi tích cực hơn, ứng phó với căng thẳng tốt hơn và có thái độ tích cực hơn với bản thân, bạn bè và nhà trường.

Nói cách khác, khi trẻ hiểu và làm chủ được cảm xúc, việc học cũng trở nên hiệu quả hơn.

4. Gợi ý dành cho cha mẹ

• Cùng con gọi tên cảm xúc: “Con đang thất vọng vì chưa được chơi tiếp, đúng không?” Khi gọi tên được cảm xúc, trẻ sẽ dễ điều chỉnh cảm xúc hơn.
• Ghi nhận nỗ lực, không chỉ kết quả: nói “Con đã kiên trì làm lại bài này ba lần” thay vì chỉ nói “Con giỏi quá”.
• Gợi mở để con hiểu người khác: khi đọc truyện hay xem phim, hỏi con “Theo con, bạn ấy đang cảm thấy thế nào?”
• Cho con lựa chọn trong giới hạn: để con chọn giữa hai phương án phù hợp, sau đó cùng con nhìn lại kết quả.
• Làm gương cho con: khi mệt mỏi hay bực bội, cha mẹ có thể nói “Mẹ đang mệt, mẹ cần nghỉ một chút để bình tĩnh”. Trẻ học từ cách cha mẹ ứng xử nhiều hơn từ lời dặn dò.

5. Góc học sinh

Mỗi tối, em hãy dành vài phút trả lời ba câu hỏi: Hôm nay mình có cảm xúc gì rõ nhất? Điều gì khiến mình cảm thấy như vậy? Ngày mai mình muốn làm điều gì khác đi? Đây là cách đơn giản để rèn luyện năng lực tự nhận thức.

Tài liệu tham khảo: CASEL – Khung năng lực học tập cảm xúc – xã hội; Bộ Giáo dục bang New York – Tóm tắt năm năng lực của CASEL

Chương trình ChildWise Discover giúp học sinh khám phá bản thân và rèn luyện năm năng lực trên qua các hoạt động trải nghiệm. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.

Sự quan tâm của cha mẹ đến việc học của con luôn đáng quý. Tuy nhiên, nghiên cứu tại Vương quốc Anh cho thấy cách đồng hành hiệu quả thay đổi đáng kể khi con lớn lên, và ngồi kèm từng bài tập không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nhất.

1. Sự đồng hành của cha mẹ có tác động rõ rệt

Theo Quỹ Giáo dục EEF của Vương quốc Anh, sự tham gia hiệu quả của cha mẹ vào việc học có thể giúp trẻ tiến bộ thêm khoảng 3 tháng mỗi năm học. Báo cáo cũng khẳng định môi trường học tập tại gia đình có mối liên hệ chặt chẽ với kết quả học tập của trẻ ở mọi lứa tuổi.

2. Vai trò của cha mẹ thay đổi theo độ tuổi của con

Với trẻ nhỏ, các hoạt động cùng nhau như đọc sách, chơi trò chơi mang lại nhiều lợi ích. Khi con lớn hơn, việc cha mẹ trực tiếp kèm từng bài tập lại giảm dần hiệu quả. Lúc này, cha mẹ phát huy vai trò tốt nhất khi giúp con hình thành thói quen học tập và năng lực tự điều chỉnh.

3. Năm việc làm thiết thực

1. Duy trì nếp sinh hoạt ổn định: giờ học, giờ chơi, giờ ngủ đều đặn giúp con tự quản lý thời gian mà không cần nhắc nhở.
2. Hỏi về việc học, không chỉ hỏi về điểm số: câu hỏi “Hôm nay con học được điều gì thú vị?” mở ra cuộc trò chuyện tốt hơn “Hôm nay con được mấy điểm?”
3. Khuyến khích con tự đặt mục tiêu: cùng con chia mục tiêu lớn thành các bước nhỏ và theo dõi tiến độ thực hiện.
4. Thể hiện niềm tin vào khả năng của con: kỳ vọng tích cực và lời động viên có giá trị hơn việc cha mẹ biết đáp án đúng.
5. Duy trì trao đổi hai chiều với giáo viên: chủ động chia sẻ với nhà trường những gì giúp con học tốt ở nhà, đồng thời hỏi xem gia đình có thể hỗ trợ thêm điều gì.

4. Khi cha mẹ lo mình “không đủ kiến thức” để giúp con

Nhiều phụ huynh băn khoăn vì kiến thức đã quên hoặc chương trình học nay đã khác trước. Cha mẹ không cần giỏi hơn con mới có thể hỗ trợ con. Sự quan tâm đều đặn, nếp sinh hoạt ổn định và niềm tin vào con có ý nghĩa hơn việc giảng giải từng bài.

5. Góc học sinh

Em hãy chủ động chia sẻ với cha mẹ kế hoạch học tập trong tuần và những điều em cần cha mẹ hỗ trợ. Khi hiểu kế hoạch của em, cha mẹ sẽ bớt nhắc nhở và tin tưởng em nhiều hơn.

Tài liệu tham khảo: EEF – Phối hợp với cha mẹ để hỗ trợ việc học của trẻ; EEF – Tóm tắt các khuyến nghị

Chương trình ChildWise Family cung cấp dịch vụ tư vấn, hội thảo chuyên đề và công cụ giúp cha mẹ đồng hành cùng con hiệu quả hơn. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.

Để hỗ trợ não bộ của con phát triển, cha mẹ không cần đến đồ chơi đắt tiền hay các lớp học sớm. Nghiên cứu của Đại học Harvard chỉ ra rằng những tương tác qua lại hằng ngày giữa cha mẹ và con mới là yếu tố quan trọng nhất.

1. Tương tác hai chiều là gì?

Trung tâm Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard gọi những tương tác qua lại giữa trẻ và người lớn là “giao – đáp” (serve and return), ví như một đường bóng qua lại trong môn quần vợt. Khi trẻ bi bô, chỉ tay, nhìn một đồ vật hay đặt câu hỏi, đó là lúc trẻ “giao bóng”. Khi cha mẹ đáp lại bằng ánh mắt, lời nói hay cử chỉ, đó là lúc cha mẹ “đón bóng”.

Những tương tác này vừa mang lại niềm vui, vừa giúp trẻ rèn luyện kỹ năng xã hội và nhận thức. Theo Harvard, mối quan hệ quan tâm, phản hồi kịp thời giữa trẻ và người chăm sóc là nền móng cho việc học tập, hành vi và sức khỏe suốt đời của trẻ.

2. Năm bước thực hành

1. Nhận biết tín hiệu của con: chú ý xem con đang nhìn gì, chỉ vào đâu, quan tâm điều gì và cùng con hướng sự chú ý vào đó.
2. Đáp lại bằng sự khích lệ: mỉm cười, gật đầu, trò chuyện hoặc đưa cho con món đồ con muốn khám phá.
3. Gọi tên sự vật, hành động: “À, con đang nhìn chú chó. Chú chó màu nâu đang vẫy đuôi.” Việc gọi tên giúp trẻ kết nối từ ngữ với thế giới xung quanh.
4. Luân phiên và kiên nhẫn chờ đợi: sau khi đáp lại, cha mẹ dừng một chút để con có thời gian phản hồi. Khoảng chờ này giúp con tập suy nghĩ và diễn đạt.
5. Nhận biết khi con muốn kết thúc hoặc chuyển hoạt động: khi con mất hứng thú hoặc muốn chuyển sang việc khác, cha mẹ hãy đi theo nhịp của con.

3. Một số tình huống trong ngày

• Giờ ăn: con chỉ vào quả cà chua, mẹ nói “Quả cà chua màu đỏ. Con có muốn sờ thử không?” rồi chờ con phản ứng.
• Trên đường đi: con nhìn theo chiếc xe buýt, bố nói “Xe buýt to quá nhỉ! Xe buýt đang đi đâu nhỉ?” và chờ con đáp lại.
• Trước giờ ngủ: đọc truyện cùng con, thỉnh thoảng dừng lại hỏi “Con thấy gì trong bức tranh này?”

4. Nguyên tắc đúng với mọi lứa tuổi

Tuy thường được nhắc đến với trẻ nhỏ, nguyên tắc tương tác hai chiều vẫn đúng khi con lớn. Với trẻ lớn, tín hiệu từ con có thể là một câu chuyện ở trường, một bài hát con yêu thích hay một nỗi lo con vô tình nhắc tới. Mỗi lần cha mẹ đặt điện thoại xuống, nhìn con và lắng nghe là một lần tiếp tục vun đắp nền móng ấy.

5. Khi cha mẹ gặp nhiều áp lực

Harvard cũng lưu ý rằng những áp lực về tài chính, sức khỏe hay công việc có thể khiến cha mẹ khó phản hồi con thường xuyên. Đây không phải lỗi của cha mẹ. Chăm sóc sức khỏe tinh thần của bản thân cũng chính là một cách chăm sóc con.

Tài liệu tham khảo: Trung tâm Phát triển Trẻ em, Đại học Harvard – Hướng dẫn về tương tác giao – đáp; Hướng dẫn năm bước dành cho cha mẹ (PDF)

Chương trình ChildWise Family giúp cha mẹ thấu hiểu và kết nối với con qua tư vấn và hội thảo thực hành. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.

Thay vì tranh luận con được xem màn hình bao nhiêu phút mỗi ngày, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ gợi ý một câu hỏi hiệu quả hơn: thiết bị số đang chiếm chỗ của những điều gì mà gia đình mình coi trọng?

1. Từ “đếm giờ” đến “hiểu con”

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) đã xây dựng bộ công cụ “5C” giúp cha mẹ trò chuyện với con về việc sử dụng thiết bị số. Điểm mới của cách tiếp cận này là không chỉ tập trung vào số giờ sử dụng. Theo AAP, khi gia đình xác định được những điều muốn “giành lại” như thời gian bên nhau, giấc ngủ hay hoạt động ngoài trời, các thành viên sẽ có thêm động lực điều chỉnh thói quen dùng thiết bị.

2. Năm câu hỏi cha mẹ nên tự đặt ra

1. Về con: Con mình có đặc điểm gì? Con phản ứng ra sao khi dùng thiết bị số, và vì sao con muốn dùng?
2. Về nội dung: Con đang xem gì, chơi gì? Nội dung đó có xứng đáng với thời gian của con không?
3. Về cách lấy lại bình tĩnh: Ngoài màn hình, con có những cách nào khác để bình tĩnh lại?
4. Về những gì bị lấn át: Thiết bị số đang chiếm chỗ của điều gì: giấc ngủ, vận động, bữa cơm gia đình hay thời gian chơi với bạn bè?
5. Về giao tiếp: Gia đình mình có thường xuyên trò chuyện cởi mở về những gì con xem và làm trên mạng không?

3. Không phải mọi thời gian dùng màn hình đều như nhau

AAP nhấn mạnh rằng thiết bị số mang lại nhiều lợi ích. Gọi video với ông bà là tương tác hai chiều, khác hẳn việc xem liên tục các video ngắn. Cùng con xem một chương trình rồi trò chuyện về nội dung đó cũng có giá trị hơn để con xem một mình.

Tuy nhiên, AAP cũng lưu ý nhiều trò chơi và video được thiết kế để giữ chân người dùng càng lâu càng tốt. Bên cạnh đó, dùng thiết bị vào buổi tối khiến trẻ khó ngủ hơn.

4. Xây dựng kế hoạch sử dụng thiết bị số của gia đình

AAP khuyến khích mỗi gia đình cùng nhau lập kế hoạch sử dụng thiết bị số, trong đó con được tham gia góp ý. Kế hoạch thường bao gồm:

• Không gian không thiết bị: bàn ăn, phòng ngủ.
• Thời gian không thiết bị: trong bữa ăn và một giờ trước khi đi ngủ.
• Nơi sạc điện thoại qua đêm: bên ngoài phòng ngủ.
• Hoạt động thay thế: đọc sách, chơi thể thao, cùng làm việc nhà.
• Quy tắc áp dụng cho cả cha mẹ: cha mẹ cũng cất điện thoại khi trò chuyện với con.

AAP cũng lưu ý rằng trẻ ở độ tuổi tiểu học chưa sẵn sàng để sở hữu tài khoản mạng xã hội riêng.

5. Góc học sinh

Em hãy thử ghi lại trong một tuần: mỗi ngày mình dùng điện thoại để làm gì, trong bao lâu và cảm thấy thế nào sau đó. Nhiều bạn đã bất ngờ nhận ra mình muốn dành khoảng thời gian ấy cho những việc khác ý nghĩa hơn.

Tài liệu tham khảo: AAP – Hướng dẫn sử dụng bộ công cụ 5C; AAP – Bộ công cụ 5C cho trẻ tiểu học (PDF); AAP – Bộ công cụ 5C cho thanh thiếu niên (PDF)

Chương trình ChildWise Family tổ chức các hội thảo giúp cha mẹ và con cùng xây dựng thói quen sử dụng thiết bị số lành mạnh. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.

Trẻ em Hà Lan nhiều lần được Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) xếp hạng hạnh phúc nhất trong các nước phát triển. Bí quyết không nằm ở trường học đắt tiền, mà ở cách gia đình và nhà trường cùng bồi dưỡng tính tự lập và tinh thần cộng đồng cho trẻ.

1. Hà Lan dẫn đầu về sức khỏe tinh thần trẻ em

Trong Báo cáo số 19 về phúc lợi trẻ em của UNICEF, Hà Lan tiếp tục dẫn đầu bảng xếp hạng và đứng thứ nhất về sức khỏe tinh thần. Tỷ lệ trẻ hài lòng với cuộc sống chỉ giảm nhẹ từ 90% xuống 87% trong giai đoạn 2018–2022.

2. Bài học thứ nhất: rèn tính tự lập từ những việc nhỏ

Cha mẹ Hà Lan có nguyên tắc không làm thay con những việc con đã tự làm được. Trẻ tự đạp xe đến trường, tự vui chơi ngoài trời và tự xoay xở trong sinh hoạt hằng ngày.

Vận dụng tại gia đình: cha mẹ liệt kê những việc con đã đủ khả năng tự làm, như tự chuẩn bị cặp sách, tự sắp xếp bàn học, tự đi mua đồ ở cửa hàng gần nhà, rồi để con tự thực hiện.

3. Bài học thứ hai: yêu thương đi đôi với nguyên tắc

Phong cách giáo dục phổ biến ở Hà Lan được các nhà nghiên cứu gọi là phong cách “dân chủ – có nguyên tắc”: cha mẹ yêu thương, lắng nghe và tôn trọng ý kiến của con, đồng thời duy trì những quy tắc rõ ràng. Tôn trọng ý kiến của con không có nghĩa là chiều theo mọi mong muốn của con.

Vận dụng tại gia đình: khi đặt ra quy tắc, cha mẹ giải thích lý do và hỏi ý kiến con. Khi con chưa đồng ý, cha mẹ lắng nghe trước rồi mới đưa ra quyết định.

4. Bài học thứ ba: bữa cơm gia đình và thời gian bên nhau

Các quan sát về gia đình Hà Lan thường nhắc đến những bữa ăn chung đều đặn và việc cả cha lẫn mẹ cùng dành thời gian cho con. Cha mẹ cân bằng giữa công việc và cuộc sống nên bản thân họ cũng thư thái hơn.

5. Bài học thứ tư: “Trường học Hòa bình” – giáo dục trẻ sống trong cộng đồng

Chương trình Trường học Hòa bình (De Vreedzame School) hiện được hơn 1.000 trường tiểu học tại Hà Lan áp dụng. Chương trình coi mỗi lớp học là một cộng đồng thu nhỏ, nơi học sinh được lắng nghe, cùng tham gia ra quyết định và tự giải quyết mâu thuẫn. Nhiều trường còn có học sinh làm “hòa giải viên” giúp các bạn giải quyết bất đồng.

Chương trình được xây dựng quanh sáu chủ đề, lặp lại ở tất cả các khối lớp:

1. Chúng ta thuộc về một tập thể
2. Chúng ta tự giải quyết mâu thuẫn
3. Chúng ta lắng nghe nhau
4. Chúng ta quan tâm đến cảm xúc của nhau
5. Mỗi người đều góp một phần trách nhiệm
6. Mỗi người đều có những điểm khác biệt

Điểm đáng học hỏi là nhà trường gửi cho phụ huynh bộ “thẻ trò chuyện” để cha mẹ trao đổi với con tại nhà về đúng chủ đề con đang học trên lớp. Nhờ vậy, gia đình và nhà trường có sự thống nhất trong cách giáo dục trẻ.

6. Một góc nhìn cân bằng

Hạnh phúc không tự động đi kèm thành tích học tập. Cũng theo báo cáo của UNICEF, tỷ lệ học sinh 15 tuổi của Hà Lan đạt chuẩn đọc hiểu và toán cơ bản đã giảm từ 66% xuống 49%. Bài học rút ra là trẻ cần cả sự an vui lẫn nền tảng học tập vững chắc, không đánh đổi yếu tố này lấy yếu tố kia.

Tài liệu tham khảo: DutchReview – Báo cáo số 19 của UNICEF; Hội đồng châu Âu – Chương trình Trường học Hòa bình tại Groningen; Daily Maverick – Bài học nuôi dạy con từ Hà Lan

ChildWise kết hợp phát triển cảm xúc, tính tự lập và năng lực học tập trong sự đồng hành của gia đình. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.