Để hỗ trợ não bộ của con phát triển, cha mẹ không cần đến đồ chơi đắt tiền hay các lớp học sớm. Nghiên cứu của Đại học Harvard chỉ ra rằng những tương tác qua lại hằng ngày giữa cha mẹ và con mới là yếu tố quan trọng nhất.
1. Tương tác hai chiều là gì?
Trung tâm Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard gọi những tương tác qua lại giữa trẻ và người lớn là “giao – đáp” (serve and return), ví như một đường bóng qua lại trong môn quần vợt. Khi trẻ bi bô, chỉ tay, nhìn một đồ vật hay đặt câu hỏi, đó là lúc trẻ “giao bóng”. Khi cha mẹ đáp lại bằng ánh mắt, lời nói hay cử chỉ, đó là lúc cha mẹ “đón bóng”.
Những tương tác này vừa mang lại niềm vui, vừa giúp trẻ rèn luyện kỹ năng xã hội và nhận thức. Theo Harvard, mối quan hệ quan tâm, phản hồi kịp thời giữa trẻ và người chăm sóc là nền móng cho việc học tập, hành vi và sức khỏe suốt đời của trẻ.
2. Năm bước thực hành
- Nhận biết tín hiệu của con: chú ý xem con đang nhìn gì, chỉ vào đâu, quan tâm điều gì và cùng con hướng sự chú ý vào đó.
- Đáp lại bằng sự khích lệ: mỉm cười, gật đầu, trò chuyện hoặc đưa cho con món đồ con muốn khám phá.
- Gọi tên sự vật, hành động: “À, con đang nhìn chú chó. Chú chó màu nâu đang vẫy đuôi.” Việc gọi tên giúp trẻ kết nối từ ngữ với thế giới xung quanh.
- Luân phiên và kiên nhẫn chờ đợi: sau khi đáp lại, cha mẹ dừng một chút để con có thời gian phản hồi. Khoảng chờ này giúp con tập suy nghĩ và diễn đạt.
- Nhận biết khi con muốn kết thúc hoặc chuyển hoạt động: khi con mất hứng thú hoặc muốn chuyển sang việc khác, cha mẹ hãy đi theo nhịp của con.
3. Một số tình huống trong ngày
- Giờ ăn: con chỉ vào quả cà chua, mẹ nói “Quả cà chua màu đỏ. Con có muốn sờ thử không?” rồi chờ con phản ứng.
- Trên đường đi: con nhìn theo chiếc xe buýt, bố nói “Xe buýt to quá nhỉ! Xe buýt đang đi đâu nhỉ?” và chờ con đáp lại.
- Trước giờ ngủ: đọc truyện cùng con, thỉnh thoảng dừng lại hỏi “Con thấy gì trong bức tranh này?”
4. Nguyên tắc đúng với mọi lứa tuổi
Tuy thường được nhắc đến với trẻ nhỏ, nguyên tắc tương tác hai chiều vẫn đúng khi con lớn. Với trẻ lớn, tín hiệu từ con có thể là một câu chuyện ở trường, một bài hát con yêu thích hay một nỗi lo con vô tình nhắc tới. Mỗi lần cha mẹ đặt điện thoại xuống, nhìn con và lắng nghe là một lần tiếp tục vun đắp nền móng ấy.
5. Khi cha mẹ gặp nhiều áp lực
Harvard cũng lưu ý rằng những áp lực về tài chính, sức khỏe hay công việc có thể khiến cha mẹ khó phản hồi con thường xuyên. Đây không phải lỗi của cha mẹ. Chăm sóc sức khỏe tinh thần của bản thân cũng chính là một cách chăm sóc con.
Tài liệu tham khảo: Trung tâm Phát triển Trẻ em, Đại học Harvard – Hướng dẫn về tương tác giao – đáp; Hướng dẫn năm bước dành cho cha mẹ (PDF)
Chương trình ChildWise Family giúp cha mẹ thấu hiểu và kết nối với con qua tư vấn và hội thảo thực hành. Liên hệ tư vấn miễn phí: hotline/Zalo 0981 350 701 – email contact@childwise.com.vn.